लातूर जिल्ह्याची संपूर्ण माहिती | Latur District Complete Information In Marathi

नमस्कार विद्यार्थी मित्रांनो!आजच्या लेखात आपण महाराष्ट्रातील लातूर जिल्ह्याची संपूर्ण माहिती अभ्यासणार आहोत. MPSC राज्यसेवा, PSI/STI/ASO परीक्षा, तलाठी भरती, पोलीस भरती आणि इतर स्पर्धा परीक्षांमध्ये ‘महाराष्ट्राचा भूगोल’ आणि ‘जिल्हा माहिती’ या घटकांमधून दरवर्षी प्रश्न विचारले जातात. विशेषतः लातूर जिल्ह्याबाबत १९९३ च्या भीषण भूकंपाचे ऐतिहासिक महत्त्व, मराठवाड्यातील प्रमुख शहर म्हणून त्याची ओळख, तसेच कृषी, उद्योग आणि राजकीय दृष्ट्या त्याचे स्थान या सर्व बाबींवर परीक्षेत प्रश्न विचारले जातात. या लेखात आपण लातूर जिल्ह्याचा सखोल इतिहास, भौगोलिक माहिती, सीमा, क्षेत्रफळ, तालुके, लोकसंख्या, वनक्षेत्र, नद्या, धरणे, हवामान, पिके आणि पर्यटनस्थळे या सर्व महत्त्वाच्या मुद्द्यांचा विस्तृत अभ्यास करणार आहोत. चला तर मग सुरू करूया आजचा टॉपिक लातूर जिल्ह्याची संपूर्ण माहिती!

लातूर जिल्ह्याचा इतिहास (History of Latur District)

लातूर जिल्ह्याचा इतिहास अत्यंत प्राचीन आणि गौरवशाली आहे. या प्रदेशाचे उल्लेख प्राचीन संस्कृत साहित्यात ‘लत्तलूर’ किंवा ‘लट्टलूर’ या नावाने आढळतात. या भूमीने अनेक महान राजवंशांचा उदय आणि अस्त पाहिला आहे.

राष्ट्रकूट साम्राज्याचे वैभव

लातूर हे राष्ट्रकूट साम्राज्याची राजधानी होती, असे इतिहासकारांचे मत आहे. राष्ट्रकूट राजवंशाने इ.स. ७५३ ते ९७३ या काळात दख्खनच्या पठारावर राज्य केले. राजा दंतिदुर्ग याने राष्ट्रकूट साम्राज्याची स्थापना केली. या काळात लातूर परिसराला एक सांस्कृतिक आणि प्रशासकीय केंद्र म्हणून महत्त्व प्राप्त झाले होते. राष्ट्रकूट राजांनी कला, साहित्य आणि स्थापत्यकलेला राजाश्रय दिल्यामुळे या भागाची सांस्कृतिक प्रगती झाली.

चालुक्य, यादव आणि बहमनी कालखंड

राष्ट्रकूट साम्राज्याच्या नंतर या प्रदेशावर कल्याणी चालुक्यांनी राज्य केले. त्यानंतर यादव साम्राज्याच्या काळात लातूर परिसराचा विकास झाला. १४ व्या शतकात बहमनी सल्तनतीने हा प्रदेश आपल्या अधिपत्याखाली घेतला. बहमनी साम्राज्याचे विभाजन झाल्यानंतर हा प्रदेश बिदरच्या बरीदशाही सल्तनतीच्या ताब्यात गेला.

मुघल व निजाम कालखंड

१७ व्या शतकात मुघलांनी या प्रदेशावर नियंत्रण मिळवले. त्यानंतर हा प्रदेश हैद्राबाद निजामाच्या अधिपत्याखाली आला. ब्रिटिश राजवटीत लातूर हैद्राबाद संस्थानचा भाग होते. १९४७ साली भारत स्वतंत्र झाल्यानंतर, १९४८ मध्ये हैद्राबाद संस्थानचे भारतात विलीनीकरण झाले. १९५६ मध्ये भाषावार प्रांतरचनेनुसार लातूर महाराष्ट्रात समाविष्ट झाले.

स्वतंत्र जिल्हा म्हणून स्थापना

लातूर हे पूर्वी उस्मानाबाद जिल्ह्याचा भाग होते. १६ ऑगस्ट १९८२ रोजी लातूर हा स्वतंत्र जिल्हा म्हणून निर्माण करण्यात आला. हा महाराष्ट्रातील एक महत्त्वाचा प्रशासकीय निर्णय होता.

१९९३ चा विनाशकारी भूकंप

लातूर जिल्ह्याच्या इतिहासातील सर्वात वेदनादायक प्रकरण म्हणजे ३० सप्टेंबर १९९३ रोजी झालेला महाभयंकर भूकंप. रिश्टर स्केलवर ६.२ तीव्रतेच्या या भूकंपाने किल्लारी, उस्मानाबाद, लातूर परिसरात प्रचंड विध्वंस घडवला. सुमारे ९,७४८ लोकांचा मृत्यू झाला आणि लाखो लोक बेघर झाले. या भूकंपानंतर झालेल्या पुनर्बांधणीने लातूर जिल्ह्याला नव्या रूपात उभे केले. आज लातूर हे एक आधुनिक आणि विकसित शहर म्हणून ओळखले जाते.

लातूर जिल्ह्याची भौगोलिक माहिती व सीमा

लातूर जिल्हा महाराष्ट्राच्या मराठवाडा विभागात येतो. हा जिल्हा दख्खनच्या पठारावर वसलेला आहे. लातूर जिल्ह्याच्या सीमा खालीलप्रमाणे आहेत:

उत्तरेस – सोलापूर जिल्हा
ईशान्येस – उस्मानाबाद जिल्हा
पूर्वेस – निलंगा आणि बिदर जिल्हा (कर्नाटक)
दक्षिणेस – बिदर जिल्हा (कर्नाटक) आणि गुलबर्गा जिल्हा (कर्नाटक)
पश्चिमेस – सोलापूर जिल्हा

लातूर जिल्हा कर्नाटक राज्याला लागून असल्यामुळे याला सीमाभागाचे जिल्हा असेही म्हटले जाते. या जिल्ह्याची सरासरी समुद्रसपाटीपासूनची उंची सुमारे ५४० मीटर आहे.

लातूर जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ (Area of Latur District)

लातूर जिल्ह्याचे एकूण क्षेत्रफळ ७,१५७ चौरस किलोमीटर आहे. महाराष्ट्राच्या एकूण क्षेत्रफळाच्या दृष्टीने लातूर हा मध्यम आकाराचा जिल्हा आहे. जिल्ह्याचे मुख्यालय लातूर शहरात आहे. हे मराठवाड्यातील एक प्रमुख शहर असून याला ‘मराठवाड्याचे प्रवेशद्वार’ असेही म्हटले जाते.

लातूर जिल्ह्यातील तालुके (Talukas of Latur District)

लातूर जिल्ह्यात एकूण १० तालुके आहेत. प्रत्येक तालुका आपल्या वैशिष्ट्यपूर्ण भौगोलिक, सांस्कृतिक आणि कृषी ओळखीसाठी प्रसिद्ध आहे.

अ.क्र.	तालुक्याचे नाव	वैशिष्ट्य
१	लातूर	जिल्ह्याचे मुख्यालय, वाणिज्य केंद्र
२	अहमदपूर	कृषी समृद्ध तालुका
३	निलंगा	ऐतिहासिक गड, कर्नाटक सीमेवर
४	उदगीर	महत्त्वाचे व्यापारी शहर, किल्ला प्रसिद्ध
५	चाकूर	भात उत्पादनासाठी प्रसिद्ध
६	औराद (शहाजानी)	ऐतिहासिक औसा किल्ल्यासाठी प्रसिद्ध
७	रेणापूर	शेती प्रधान भाग
८	शिरूर (अनंतपाळ)	ग्रामीण कृषी तालुका
९	जळकोट	दुष्काळप्रवण, सिंचन प्रकल्प महत्त्वाचे
१०	देवणी	पशुपालन व दूध उत्पादनासाठी प्रसिद्ध

लातूर जिल्ह्याची लोकसंख्या (Population of Latur District)

२०११ च्या जनगणनेनुसार लातूर जिल्ह्याची एकूण लोकसंख्या २४,५४,१९६ इतकी आहे. जिल्ह्यातील पुरुषांची संख्या १२,५३,२९५ आणि महिलांची संख्या १२,००,९०१ आहे. जिल्ह्याचा लिंग गुणोत्तर (Sex Ratio) प्रति १००० पुरुषांमागे ९५७ महिला असा आहे.

२०२३ च्या अंदाजानुसार लातूर जिल्ह्याची लोकसंख्या सुमारे २८,००,००० इतकी असावी. लोकसंख्येची घनता प्रति चौरस किलोमीटर सुमारे ३४३ इतकी आहे. जिल्ह्याचा साक्षरता दर ७८.२५% असून पुरुष साक्षरता ८७.६% आणि महिला साक्षरता ६८.५% आहे.

एकूण लोकसंख्या (२०११): २४,५४,१९६
पुरुष: १२,५३,२९५ | महिला: १२,००,९०१
अनुसूचित जाती लोकसंख्या: सुमारे ३,५०,०००
अनुसूचित जमाती लोकसंख्या: सुमारे ५५,०००
साक्षरता दर: ७८.२५%
लोकसंख्या घनता: ३४३ प्रति चौ.कि.मी.
लिंग गुणोत्तर: ९५७ महिला प्रति १००० पुरुष

लातूर जिल्ह्यातील वनक्षेत्र (Forest Area)

लातूर जिल्हा हा मुख्यतः कृषी प्रधान जिल्हा असल्यामुळे येथील वनक्षेत्र तुलनेने कमी आहे. जिल्ह्याच्या एकूण ७,१५७ चौरस किलोमीटर क्षेत्रफळापैकी सुमारे ५३५ चौरस किलोमीटर म्हणजेच ७.५% क्षेत्र वनांनी व्यापलेले आहे. जिल्ह्यात साग (Teak), बांबू, पळस, कडुनिंब, बेहडा, हिरडा, मोह या झाडांचे प्रमाण जास्त आहे.

जिल्ह्यातील वनांमध्ये लांडगा, कोल्हा, ससा, साळिंदर, रानडुक्कर, तरस यांसारखे वन्यप्राणी आढळतात. लातूर जिल्ह्याच्या वनसंपदेचे संरक्षण करण्यासाठी महाराष्ट्र शासन विविध वनीकरण उपक्रम राबवत असते. निलंगा, चाकूर, जळकोट या तालुक्यांमध्ये तुलनेने जास्त वनक्षेत्र आढळते.

लातूर जिल्ह्यातील नद्या (Rivers of Latur District)

लातूर जिल्हा मराठवाड्यातील दुष्काळप्रवण भागात येत असला तरी येथून अनेक महत्त्वाच्या नद्या वाहतात. या नद्यांवर सिंचन प्रकल्प उभारण्यात आले आहेत, जे जिल्ह्याच्या कृषी अर्थव्यवस्थेसाठी जीवनदायी ठरत आहेत.

मांजरा नदी

मांजरा नदी ही लातूर जिल्ह्यातील सर्वात महत्त्वाची नदी आहे. ही नदी कर्नाटकातील बिदर जिल्ह्यातून उगम पावते आणि लातूर जिल्ह्यातून वाहत पुढे उस्मानाबाद जिल्ह्यात जाते. मांजरा नदी ही गोदावरी नदीची उपनदी आहे. या नदीच्या काठावर मांजरा धरण बांधण्यात आले आहे जे लातूर शहराला पिण्याचे पाणी पुरवते.

तावरजा नदी

तावरजा नदी ही लातूर जिल्ह्यातील महत्त्वाची नदी असून ती चाकूर तालुक्यातून वाहते. या नदीवर बांधण्यात आलेल्या तावरजा धरणामुळे परिसरातील शेतीला सिंचनाची सुविधा मिळते.

बोरी नदी

बोरी नदी ही उस्मानाबाद जिल्ह्यात उगम पावून लातूर जिल्ह्यात प्रवेश करते. या नदीचे पाणी जिल्ह्यातील शेतकऱ्यांसाठी उपयुक्त आहे.

घरणी नदी

घरणी नदी ही लातूर जिल्ह्याच्या उत्तर भागात वाहते. या नदीवर घरणी प्रकल्प उभारण्यात आला असून त्यामुळे निलंगा आणि लातूर तालुक्यातील शेतजमिनींना सिंचनाची सुविधा मिळते.

हरणी नदी

हरणी नदी ही अहमदपूर तालुक्यातून वाहते. या नदीचा उगम सातमाळ डोंगररांगांमध्ये होतो आणि ती पुढे मांजरा नदीला मिळते. शेतीसाठी हरणी नदी महत्त्वाची आहे.

लातूर जिल्ह्यातील धरणे (Dams of Latur District)

लातूर जिल्हा दुष्काळप्रवण असल्याने येथे पाणी साठवण हा सर्वात महत्त्वाचा विषय आहे. जिल्ह्यात अनेक सिंचन प्रकल्प उभारण्यात आले आहेत:

मांजरा धरण (Manjara Dam)

मांजरा धरण हे लातूर जिल्ह्यातील सर्वात महत्त्वाचे धरण आहे. हे धरण मांजरा नदीवर लातूर शहरापासून सुमारे ११ किलोमीटर अंतरावर बांधण्यात आले आहे. या धरणाची पाणीसाठवण क्षमता सुमारे ११ अब्ज घनमीटर आहे. लातूर शहराला पिण्याच्या पाण्याचा हा प्रमुख स्रोत आहे.

तावरजा धरण (Tawarja Dam)

तावरजा धरण हे चाकूर तालुक्यात बांधण्यात आले आहे. या धरणामुळे चाकूर आणि लातूर तालुक्यातील हजारो हेक्टर जमिनीला सिंचनाची सुविधा मिळते. हे धरण तावरजा नदीवर आहे.

घरणी धरण

घरणी प्रकल्प हा निलंगा तालुक्यात घरणी नदीवर बांधण्यात आला आहे. या प्रकल्पामुळे निलंगा आणि उदगीर तालुक्यातील शेतकऱ्यांना सिंचनाचा लाभ मिळतो.

बोरी धरण

बोरी धरण हे लातूर जिल्ह्यातील एक मध्यम आकाराचे धरण आहे. या धरणाचा उपयोग सिंचन आणि पाणीपुरवठा यासाठी केला जातो.

इतर धरणे

या व्यतिरिक्त जिल्ह्यात उदगीर, निलंगा, जळकोट आणि अहमदपूर तालुक्यांमध्ये अनेक लघू सिंचन प्रकल्प (कोल्हापूर पद्धतीचे बंधारे, साठवण तलाव) उभारण्यात आले आहेत. यामुळे जिल्ह्याची सिंचन क्षमता वाढण्यास मदत झाली आहे.

लातूर जिल्ह्याचे हवामान (Climate of Latur District)

लातूर जिल्ह्याचे हवामान अर्ध-शुष्क प्रकारचे आहे. हा जिल्हा दुष्काळप्रवण मराठवाड्यात येत असल्याने पाण्याची टंचाई हा येथील प्रमुख प्रश्न आहे.

ऋतू	महिने	तापमान	वैशिष्ट्य
उन्हाळा (Summer)	मार्च ते जून	३५°C ते ४३°C	अत्यंत उष्ण, तीव्र दुष्काळ शक्य
पावसाळा (Monsoon)	जुलै ते सप्टेंबर	२५°C ते ३२°C	कमी पाऊस, सरासरी ७५०-८५० मिमी
हिवाळा (Winter)	नोव्हेंबर ते फेब्रुवारी	१०°C ते २५°C	सुखद, शेतीसाठी अनुकूल

जिल्ह्यातील वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ७५० ते ८५० मिमी इतके आहे. हे प्रमाण महाराष्ट्राच्या सरासरीपेक्षा खूपच कमी आहे. त्यामुळे दुष्काळाची समस्या येथे वारंवार उद्भवते.

लातूर जिल्ह्यातील पिके व शेती (Agriculture & Crops)

लातूर जिल्हा हा मराठवाड्यातील एक महत्त्वाचा कृषी जिल्हा आहे. तूर (अरहर), सोयाबीन आणि उस्मानाबादी शेळी यांसाठी हा जिल्हा विशेष प्रसिद्ध आहे.

खरीप हंगामातील पिके

सोयाबीन – हे जिल्ह्यातील सर्वात प्रमुख नगदी पीक आहे. जिल्ह्यात मोठ्या प्रमाणात सोयाबीनची लागवड होते.
तूर (अरहर) – लातूर जिल्हा ‘तूर डाळीची राजधानी’ म्हणून ओळखला जातो. येथून देशभरात तूर डाळीची निर्यात होते.
मूग, उडीद – कडधान्य पिके मोठ्या प्रमाणात घेतली जातात.
मका, बाजरी, ज्वारी – मराठवाड्यातील पारंपरिक पिके
कापूस – जिल्ह्यातील काही तालुक्यांत कापसाची लागवड होते.

रब्बी हंगामातील पिके

गहू – सिंचनाची सुविधा असलेल्या भागात गहू घेतला जातो.
हरभरा – लातूर जिल्ह्यात हरभरा मोठ्या प्रमाणात पिकतो.
ज्वारी (रब्बी) – मराठवाड्याचे पारंपरिक पीक
सूर्यफूल – तेलबिया पीक म्हणून लागवड

फळे व भाजीपाला

डाळिंब – लातूर जिल्ह्यात डाळिंबाची शेती वाढत आहे.
द्राक्षे, केळी, ऊस – सिंचन असलेल्या भागात
टोमॅटो, मिरची, वांगी – भाजीपाला पिके

लातूर जिल्ह्यातील तूर डाळीच्या बाजारपेठेला आशियातील सर्वात मोठी तूर डाळ बाजारपेठ म्हणून ओळखले जाते. देशाच्या कोनाकोपऱ्यातून व्यापारी येथे तूर डाळ खरेदीसाठी येतात.

लातूर जिल्ह्यातील पर्यटनस्थळे (Tourist Places in Latur District)

लातूर जिल्हा ऐतिहासिक, धार्मिक आणि पुरातत्त्वीयदृष्ट्या समृद्ध आहे. येथील पर्यटनस्थळे पाहण्यासारखी आहेत:

औसा किल्ला (Ausa Fort)

औसा किल्ला हा लातूर जिल्ह्यातील सर्वात प्रसिद्ध ऐतिहासिक ठिकाण आहे. हा किल्ला बहमनी सल्तनतीच्या काळात बांधण्यात आला. किल्ल्यावर राणी महल, दिवाण-ए-आम आणि अनेक ऐतिहासिक वास्तू आहेत. MPSC परीक्षेत या किल्ल्याबद्दल प्रश्न विचारले जातात.

उदगीर किल्ला (Udgir Fort)

उदगीर किल्ला हा उदगीर तालुक्यात आहे. हा किल्ला बहमनी काळातील असून पेशव्यांच्या काळात याने ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त केले. इ.स. १७६० मध्ये मराठ्यांनी उदगीरच्या लढाईत निजामाचा पराभव केला होता – हा ‘उदगीरचा तह’ म्हणून इतिहासात प्रसिद्ध आहे.

खरोसा लेणी (Kharosa Caves)

खरोसा लेणी ही लातूर शहरापासून सुमारे ४० किलोमीटर अंतरावर आहेत. या लेण्यांमध्ये बौद्ध, जैन आणि हिंदू धर्माशी संबंधित मूर्ती व शिल्पकला आहेत. या लेण्या ७ व्या-८ व्या शतकातील असल्याचे पुरातत्त्वतज्ज्ञांचे मत आहे. या लेण्यांना राज्य संरक्षित स्मारक म्हणून घोषित करण्यात आले आहे.

शरण बसवेश्वर मंदिर

शरण बसवेश्वर मंदिर हे लातूर शहरातच आहे. हे मंदिर वीरशैव (लिंगायत) पंथाचे पूजनीय स्थान आहे. दरवर्षी लाखो भाविक येथे येतात. या मंदिरात बसवेश्वरांची भव्य मूर्ती आहे.

दत्त मंदिर, औराद

दत्त मंदिर हे औराद शहरात आहे. हे एक प्रमुख धार्मिक पर्यटनस्थळ असून दत्त जयंतीला येथे मोठी यात्रा भरते.

संगम (अहमदपूर)

अहमदपूर तालुक्यात मांजरा आणि तावरजा नद्यांचा संगम होतो. हे ठिकाण पिकनिक आणि पर्यटनासाठी लोकप्रिय आहे. श्रावण महिन्यात येथे भाविकांची मोठी गर्दी होते.

खर्डे (Kharde)

खर्डे हे लातूर जिल्ह्यातील एक छोटे पण ऐतिहासिकदृष्ट्या महत्त्वाचे गाव आहे. इ.स. १७९५ मध्ये खर्ड्याची लढाई येथे झाली होती. ही लढाई पेशवे आणि निजाम यांच्यात झाली.

विद्यार्थी मित्रांनो, आजच्या या सविस्तर लेखात आपण महाराष्ट्रातील मराठवाड्यातील महत्त्वाचा जिल्हा – लातूर जिल्हा – याची संपूर्ण माहिती अभ्यासली. आपण या लेखात लातूर जिल्ह्याचा प्राचीन इतिहास, राष्ट्रकूट साम्राज्याशी असलेला संबंध, १९९३ च्या भूकंपाचे दुर्दैवी प्रकरण, भौगोलिक सीमा, क्षेत्रफळ, दहा तालुक्यांची माहिती, लोकसंख्येचे आकडे, मांजरा-तावरजा यांसह प्रमुख नद्या, मांजरा धरणाचे महत्त्व, अर्ध-शुष्क हवामान, सोयाबीन-तूर यांसह प्रमुख पिके, आणि औसा किल्ला-खरोसा लेणी यांसह प्रमुख पर्यटनस्थळे या सर्व विषयांचा सखोल अभ्यास केला.

MPSC, UPSC, PSI/STI/ASO, तलाठी, पोलीस भरती या सर्व स्पर्धा परीक्षांमध्ये महाराष्ट्राच्या जिल्ह्यांची माहिती अत्यंत महत्त्वाची आहे. विशेषतः जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ, तालुके, प्रमुख नद्या, धरणे, ऐतिहासिक घटना आणि पर्यटनस्थळे यावरून प्रश्न विचारले जातात. या लेखातील माहिती तुमच्या नोट्समध्ये नक्की टिपून घ्या. हा लेख उपयुक्त वाटला असल्यास तुमच्या मित्रांसोबत WhatsApp, Telegram आणि Facebook वर नक्की शेअर करा! आमच्या MPSC School च्या Telegram Channel ला जॉईन करा आणि दररोज नवीन अभ्यास साहित्य मिळवा. आपल्या mpscschool.in या ब्लॉग ला असेच भेट देत चला

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न / उत्तरे (FAQs)

प्रश्न १: लातूर जिल्हा कोणत्या विभागात येतो?

लातूर जिल्हा महाराष्ट्राच्या मराठवाडा विभागात येतो. हा जिल्हा दख्खनच्या पठारावर वसलेला आहे आणि कर्नाटक राज्याला लागून आहे.

प्रश्न २: लातूर जिल्ह्यात किती तालुके आहेत?

लातूर जिल्ह्यात एकूण १० तालुके आहेत: लातूर, अहमदपूर, निलंगा, उदगीर, चाकूर, औराद, रेणापूर, शिरूर अनंतपाळ, जळकोट आणि देवणी.

प्रश्न ३: लातूर जिल्हा कशासाठी प्रसिद्ध आहे?

लातूर जिल्हा तूर डाळीच्या बाजारपेठेसाठी जगप्रसिद्ध आहे. येथील तूर डाळ बाजार आशियातील सर्वात मोठा तूर डाळ बाजार मानला जातो. तसेच १९९३ च्या भीषण भूकंपामुळेही हा जिल्हा इतिहासात नोंदलेला आहे.

प्रश्न ४: लातूर जिल्हा कधी निर्माण झाला?

लातूर जिल्हा १६ ऑगस्ट १९८२ रोजी उस्मानाबाद जिल्ह्यातून विभाजित करून स्वतंत्र जिल्हा म्हणून निर्माण करण्यात आला.

प्रश्न ५: लातूर जिल्ह्यातील प्रमुख नदी कोणती?

लातूर जिल्ह्यातील प्रमुख नदी मांजरा नदी आहे. या नदीवर मांजरा धरण बांधण्यात आले असून ते लातूर शहराला पिण्याचे पाणी पुरवते. तावरजा, बोरी, घरणी आणि हरणी या इतर महत्त्वाच्या नद्या आहेत.

प्रश्न ६: उदगीरची लढाई कधी झाली?

उदगीरची लढाई इ.स. १७६० मध्ये मराठे आणि निजाम यांच्यात झाली. या लढाईत मराठ्यांनी निजामाचा पराभव केला आणि ‘उदगीरचा तह’ घडवून आणला. या तहान्वये मराठ्यांना उत्तर कर्नाटकाचा प्रदेश मिळाला.

प्रश्न ७: खरोसा लेणी कुठे आहेत?

खरोसा लेणी लातूर शहरापासून सुमारे ४० किलोमीटर अंतरावर आहेत. या लेण्यांमध्ये बौद्ध, जैन आणि हिंदू धर्माशी संबंधित ७ व्या-८ व्या शतकातील शिल्पकला आहे.

प्रश्न ८: लातूर जिल्ह्याचे हवामान कसे आहे?

लातूर जिल्ह्याचे हवामान अर्ध-शुष्क प्रकारचे आहे. वार्षिक सरासरी पर्जन्यमान ७५० ते ८५० मिमी असते. उन्हाळ्यात तापमान ४३°C पर्यंत जाते तर हिवाळ्यात १०°C पर्यंत खाली येते.

प्रश्न ९: लातूर जिल्ह्याचे क्षेत्रफळ किती आहे?

लातूर जिल्ह्याचे एकूण क्षेत्रफळ ७,१५७ चौरस किलोमीटर आहे. जिल्ह्याची लोकसंख्या २०११ च्या जनगणनेनुसार २४,५४,१९६ इतकी आहे.